“Je bent jezelf niet – virtual reality geeft het ego een duwtje”, de kop van een boeiend artikel in de wetenschapsbijlage van NRC van zaterdag 31 oktober.

De wetenschap ontdekt het ego als een niet-bestaand breinconstruct dat door VR (virtual reality) gemakkelijk te beïnvloeden is. Wie ben ik? Wie ben ik werkelijk? Dat wordt dan een moeilijk te beantwoorden vraag. Je bent wie je zelf denkt dat je bent en dat wordt sterk beïnvloed door de buitenwereld als die maar overtuigend genoeg is en op de juiste manier ingrijpt op de juiste kanalen van de zelfbeeldvorming.

Er wordt zelfs een link gelegd met de gevoelens van vervreemding en de populariteit van complottheorieën in deze hectische tijden. Er gebeurt téveel, het brein kan het niet meer bijbenen en zoekt een uitweg om toch nog zoveel mogelijk coherentie en consistentie te bereiken voor het zelfbeeld: “Voor het brein is stabiliteit het belangrijkste, waarheid is van secundair belang”.

Een ander belangrijke uitkomst van onderzoek met VR is dat daarmee ervaren kan worden dat we niet naar dé wereld kijken maar naar een model van de wereld. En dan niet naar hét model van de wereld maar ieder van ons naar ons geheel eígen model van de wereld. En ook hier gaat coherentie vóór waarheid.

Deze bevindingen laten zich vergelijken met de waarnemingen van de grote verlichte geesten uit met name de oosterse religies: het zelf is van nature leeg (als je het zelf onderzoekt zul je geen onafhankelijk bestaand zelf vinden) en de mens leeft in een zelf gecrëerd model van de wereld, sterk gekoppeld aan zijn ervaringen en de ervaring van tijd en ruimte. De werkelijkheid toont zich volgens deze zienswijze slechts in de ‘ultieme dimensie’ van onze werkelijkheid, een die uitstijgt boven tijd en ruimte en die vrij is van alle ideeën en concepten, en dus ook van het concept conceptloosheid. Onbeschrijfelijk dus, alleen ervaarbaar maar van grote invloed op zelf- en wereldbeeld en brenger van innerlijke vrede, vrijheid en vreugde.

Ik beleef dit artikel als een opmaat voor het bijeenkomen van de wetenschap en religie: verschillende benaderingen leiden uiteindelijk tot dezelfde inzichten. Hoopvol!